Так яшчэ называюць баршчэўнік Сасноўскага за яго магутнасць і круты «нораў».
Іншаземец з Каўказа
Баршчэўнік Сасноўскага названы так у гонар вядомага даследчыка Каўказа. Але прыйшла расліна да нас зусім не з поўдня. Асноўныя месцы распаўсюджвання і экспансіі баршчэўніку знаходзяцца там, дзе праходзілі выпрабаванні па яго вырошчванні. І ніхто тады не мог нават падумаць, чым закончацца такія эксперыменты, з якой праблемай надалей сутыкнуцца людзі.
Мала хто ведае, што «Кветка Геракла» была завезена з Закаўказзя па ўласным указанні самога Іосіфа Сталіна, за што з цягам часу атрымала яшчэ адну не менш гучную назву — «Помста Сталіна». У Беларусь яна трапіла ў 60-я гады мінулага стагоддзя, і мэта яе культывацыі была самая што ні на ёсць практычная. Расліну, якая дасягала трох метраў у вышыню, выкарыстоўвалі як сельскагаспадарчую культуру, з яе рабілі сілас. І для гэтага былі ўсе падставы: баршчэўнік даваў выдатную зялёную масу, якая вырастала хутка, ён зусім непатрабавальны і расце практычна ўсюды. Ні шкоднікі, ні прыродныя катаклізмы не могуць спыніць працэс яго размнажэння. Ён нікога і нічога не баіцца. Але ж нездарма кажуць, што добрымі намерамі вымашчана дарога ў пекла. Так сталася і з баршчэўнікам.
Сёння ўжо цяжка сказаць, чаму ніхто не правёў ніякіх даследаванняў наконт пажыўных якасцей такога корму. А справа ў тым, што баршчэўнік аказаўся фотатаксічнай культурай, і ад яго хутка адмовіліся. Пры кармленні жывёлы сіласам з утрыманнем гэтай расліны малако станавілася горкім. Яго немагчыма было выкарыстоўваць ні для выпойвання цялят, ні тым больш як прадукт харчавання.
Асцярожна: фуракумарыны!
Гэта эфірныя маслы, якія ўтрымлівае ў сабе баршчэўнік. Менавіта яны пазбаўляюць скуру чалавека ўстойлівасці да ультрафіялету і  могуць выклікаць апёк першай, другой і нават трэцяй ступені. Дарэчы, часцей за ўсё апёкі ўзнікаюць у час адпачынку там, дзе расце баршчэўнік, пры пераходзе праз яго зараснік. Заўважана, што больш актыўна паражаецца мокрая ці ў стане моцнага потааддзялення скура, а таксама калі на раслінах ёсць раса. Калі сок баршчэўніку трапіў на адкрыты ўчастак цела, неабходна прамыць гэта месца вадой і накласці шчыльную павязку на некалькі дзён, хаваць гэта месца ад сонечнага святла.
Гарадскі парк – не выключэнне
— Часцей за ўсё «Кветка Геракла» сустракаецца ўздоўж дарог, — гаворыць галоўны спецыяліст раённай інспекцыі прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяроддзя Сяргей Яўгеньевіч Танана. — І не важна, магістраль гэта, лясная сцежка, ці ўчастак, што прымыкае да іх. Як сведчыць практыка, расце баршчэўнік на месцы разбураных калгасных пабудоў і на палях каля іх. Добра «адчувае» сябе і ў лесе. Напрыклад, вялікія плантацыі яго ў вёсцы Лешна. Там тэрыторыя вакол фермы і сама ферма патанаюць у гэтай расліне. І відовішча, скажу вам, не для слабанервовых. Баршчэўнік «дайшоў» ужо да платоў прыватных сядзіб. Здаецца, яшчэ крок — і ён заваюе саму вёску. Ёсць ён і ля крынічкі, дзе людзі бяруць ваду. У спісе месцаў, дзе назіраецца экспансія гэтага агрэсара, — участкі каля вёсак Аляхновічы, Слабодка, Вярхоўка, ва ўрочышчы Бярозавы гай, на тэрыторыі санаторыя «Сасновы Бор», дзе ўбачылі яго на беразе рачулкі, і нават у нашым гарадскім парку. І тут ёсць над чым задумацца.  
Як змагацца, каб перамагчы?
Баршчэўнік хутка дзічэе і пранікае ў натуральныя экасістэмы, выцясняе расліны, якія былі тут здаўна і лічацца абарыгенамі. Карані агрэсара дасягаюць двух метраў у глыбіню, таму нават калі зрэзаць сцябло, ён хутка адрасце зноў. Як эфектыўна змагацца з пустазеллем, не ведаюць нават навукоўцы. І ўсё ж пэўныя захады рабіць неабходна.
Сяргей Яўгеньевіч Танана заўважыў, што ў нашым раёне  распараджэннем райвыканкама зацверджаны план мерапрыемстваў па барацьбе з баршчэўнікам на 2009-2011 гады. Летась нават быў праведзены семінар з запрашэннем навукоўцаў і зацікаўленых асоб. Так што пэўныя веды атрыманы, і цяпер галоўнае — іх правільна і своечасова прымяняць.
Вельмі важна знішчыць расліну, калі яна яшчэ не зацвіла, а толькі збіраецца «выкінуць» кветканос. Дарэчы, баршчэўнік цвіце толькі раз у сем гадоў, але пакідае пасля сябе адразу… 100000 штук насення і  адмірае. Таму неабходна знішчаць адзінкавыя расліны, потым месцы з невялікімі групамі, а затым ужо і буйныя плантацыі. Галоўнае, што трэба зрабіць, — лапатай знішчыць стрыжань, на якім з’яўляецца кветканос. Толькі лапата патрэбна незвычайная. Яе ручка павінна быць не карацейшая за 1,7 метра. Ударам толькі такой лапаты разетка баршчэўніку зразаецца лёгка і хутка. Але ўявіце, колькі трэба зрабіць удараў, каб ачысціць поле, напрыклад, у адзін ці два гектары! Вось у гэтым і складанасць барацьбы. Таксама неабходна выкарыстоўваць гербіцыды, пераворваць глебу і засяваць плошчы сумесямі траў. Заўважана, што там, дзе глеба апрацоўваецца, баршчэўніку больш складана прыжыцца. Толькі на практыцы атрымліваецца, што мы ўсё часцей становімся заложнікамі гэтага зялёнага монстра, што раскідвае над палямі і лугамі свае гіганцкія парасонікі з дзесяткамі тысяч зярнятак насення, якія разносіць вецер...
Алена ЛАШУК.
Фота Аляксея ПЛАТКО.

На рэйдавы матэрыял, змешчаны ў папярэднім экалагічным выпуску «Любіць прыроду – любіць жыццё», рэдакцыя атрымала адказы на ўзнятыя праблемы.
Так, кіраўнік УП «Камунальнік» А.І. Дралоў паведаміў, што па завулку Зялёным ліўневая каналізацыя абкошана і ачышчана ад смецця. Устаноўленыя выпускі каналізацыі з бліжэйшых дамоў заглушаны пробкамі.
На перакрыжаванні вуліц Л.Талстога і Бухаўшчына забудоўшчыку Лабінскаму прадпісана ачысціць тэрыторыю ў раёне будаўніцтва. Парадак наведзены, асфальтабетоннае пакрыццё вуліц Л. Талстога і Партызанскай адноўлена.
Дырэктар ААТ «ПМК-212» І.А. Міхалевіч адзначыў, што будаў-
ніцтва жылых дамоў і пад’язных пуцей у мікрараёне №6 (вул. Крынічная) ажыццяўляюць, акрамя ўзгаданай арганізацыі, ААТ «Сельбудмеханізацыя» і ААТ «Будаўнік-169». Кожная з іх працуе самастойна. Да 01.02.2010 г. заезд на будаўнічую пляцоўку з вуліцы Крынічнай ажыццяўляла толькі ААТ «ПМК-212» па часовай бетоннай дарозе, і забруджвання асфальту не назіралася. З пачаткам будаў-
ніцтва сетак, якія вялі ААТ «Спецбудмеханізацыя», і заездам на будаўнічы аб’ект (72-кватэрны жылы дом) ААТ «Будаўнік-169» вуліца Крынічная ля дома №31 ператварылася ў брудную пляму.
АД РЭДАКЦЫІ. Будаўнічыя арганізацыі хоць і працуюць кожная паасобку, але іх транспарт ездзіць па адной дарозе. Таму ў пэўныя моманты кіраўнікі павінны ўзгадняць свае дзеянні, каб жыхарам мікрараёна жылося камфортна.
Атрымалі адказ за подпісам галоўнага ўрача ГУ «Маладзечанскі занальны цэнтр гігіены і эпідэміялогіі» М.М. Грабоўскага. Да адміністрацыйнай адказнасці за парушэнні заканадаўства ў частцы ўтрымання будаўнічых пляцовак прыцягнуты да адказнасці восем службовых асоб з шасці будаўнічых арганізацый раёна на агульную суму 770 тысяч рублёў: ААТ «Будаўнік-197», ААТ «Забудова-Буд», ТАА «Навлан», ААТ «Будаўнік-169», ААТ «Спецбудмеханізацыя», ААТ «ПМК-212». У ходзе выканання даручэння Кіраўніка дзяржавы па навядзенні парадку ў будаўнічай галіне абсталяваны месцы для мыцця колаў на большасці будаўнічых пляцовак горада, у тым ліку ў мікрараёне №11. Там, дзе па аб’ектыўных прычынах усталяванне спецыяльных ваннаў немагчыма (напрыклад, будаўніцтва аздараўленчага блока з басейнам па вул. Валынца), па ўзгадненні з РАУС падрадныя арганізацыі праводзяць штодзённую ўборку праезнай часткі і тратуараў.
Пры праверцы фактаў, выкладзеных у матэрыяле, высветлілася, што ЗАТ «Смарт Тэк» не мае дачынення да аб’екта, які знаходзіцца каля СШ №2. Рамонтныя работы па рэканструкцыі вучэбна-лабараторнага корпуса №2 УА «Маладзечанскі дзяржаўны політэхнічны каледж» праводзяцца будаўнічай фірмай ТАА «Навлан». За выяўленыя парушэнні да адміністрацыйнай адказнасці прыцягнута майстар арганізацыі (штраф – 175 тысяч рублёў). Па прадпісанні ЗЦГіЭ парадак наведзены, смецце вывезена.
Па выкладзеных у публікацыі фактах утрымання элементаў сістэмы ліўневай каналізацыі да адміністрацыйнай адказнасці прыцягнуты майстар УП «Камунальнік» М.І. Каратай, выдадзена прадпісанне, якое знаходзіцца на кантролі ў ЗЦГіЭ. Праверка работы УП «Камунальнік», у тым ліку і па пытаннях утрымання і абслугоўвання сістэмы ліўневай каналізацыі, будзе праведзена ў ліпені.
Супрацоўнікамі ЗЦГіЭ пастаянна праводзіцца планамерная работа па кантролі за добраўпарадкаваннем і навядзеннем парадку. З пачатку года накіравана 18 інфармацыйных пісьмаў у райвыканкам і ведамствы. За студзень-май да адміністрацыйнай адказнасці ў выглядзе штрафаў на 11165 тысяч рублёў прыцягнуты 110 службовых асоб і грамадзян. Выдадзена 32 прадпісанні юрыдычным асобам, 99 — грамадзянам. Супрацоўнікі цэнтра замацаваны для кантролю за санітарным станам тэрыторый, вуліц, раёнаў індывідуальнай жылой забудовы горада, сельскіх населеных пунктаў. У святле вышэйсказанага лічу словы журналіста, што «санітарнай службе прыйшоў час умяшацца» некарэктнымі.
АД РЭДАКЦЫІ. У газетную публікацыю ЗАТ «Смарт Тэк» трапіла з падачы начальніка вытворча-тэхнічнага аддзела УП «Камунальнік» М.І. Сыраежка. Рэдакцыя не бачыць прычын не давяраць адказным асобам і правяраць іх інфармацыю. Іншая справа, што работнікі УП «Камунальнік» павінны больш адказна ставіцца да сваёй работы. Дарэчы, гэта тычыцца і той часткі, дзе вядзецца размова аб утварэнні звалкі будаўнічага смецця ў двары шматкватэрнага дома па вул. Бухаўшчына. І вельмі добра, што адпаведныя службы ЗЦГіЭ звярнулі на гэта ўвагу і выдалі прадпісанне дырэктару ПУП «ЮМГ» Ю.А. Лабінскаму па навядзенні парадку.
Мы ніколькі не рэвізуем работу ЗЦГіЭ па навядзенні парадку ў горадзе і сельскіх населеных пунктах. Толькі, думаецца, галоўнае не колькасць праведзеных праверак, а іх эфектыўнасць.
Назваць жа горад чыстым і прыгожым, на жаль, нельга. І журналісты ў такім меркаванні не адзінокія. Пастаянна на гэту акалічнасць звяртае ўвагу і старшыня райвыканкама Г.М. Кучко ў час штотыднёвых планёрак па панядзелках. Не абмінуў дадзеную праблему ў час наведвання горада і старшыня аблвыканкама Б.В. Батура.

І ў гэтым лішні раз журналісты «МГ» пераканаліся, калі разам з начальнікам раённай інспекцыі прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяроддзя У.В. Чарновым наведалі Маркаўскі сельсавет. Галоўны эколаг раёна прапанаваў паглядзець, наколькі рацыянальна выкарыстоўваюцца тут зямельныя рэсурсы. Убачанае ўразіла.
Калі кар’ер становіцца звалкай
Уладзіслаў Віктаравіч Чарноў ілюзій адносна самавольна выкапаных кар’ераў не мае і з веданнем справы заяўляе, што з цягам часу яны становяцца месцам несанкцыянаваных звалак. Іх «запаўняюць» усе: і самі гаспадаркі, і вяскоўцы. Яно і не дзіва: калі ёсць яма, то чаму б у яе што-небудзь непатрэбнае не кінуць. Вось і з’яўляюцца залежы смецця вакол вёсак, ці, як у нашым выпадку, вакол жывёлагадоўчых ферм.
Галоўным гаспадаром на маркаўскай зямлі лічыцца ПУП «Маркава-Агра» (кіраўнік Л.А. Клімовіч), якое ў сваю чаргу з’яўляецца падраздзяленнем ААТ «Маладзечанскі райаграсэрвіс» (дырэктар Т.М. Зарэцкі). І раскапаныя кар’еры – справа рук, ці, калі больш дакладна, тэхнікі райаграсэрвісу. Па словах У.В. Чарнова, яе наяўнасць і параджае вось такі падыход. Патрэбна зямля для будаўніцтва – прыгналі тэхніку і давай рыць. А што будзе далей – нікога не цікавіць.
Першы кар’ер, які трапіў у поле нашага зроку, знаходзіцца каля МТФ «Маркава». Яго памеры ўражваюць. Зямлі там выбрана нямала, абрывы высокія, таго і чакай, што абваліцца могуць. Сюды пачалі ўжо звозіць смецце. А дзе гарантыя, што і дзецям не захочацца пагуляць тут: спакуса вялікая, тым больш канікулы, часу вольнага хоць адбаўляй. Непадалёк ад абрыву знаходзіцца воданапорная вежа. Дарэчы, і каля фермы «Трапалава» гэтай жа гаспадаркі — таксама кар’ер і воданапорная вежа побач. Гэта ўжо як асаблівы знак безгаспадарчасці. Няма гарантыі, што жывёла, якая выпасваецца побач, не ўпадзе ў кар’ер. Цікава, а хто тады будзе адказваць? Хутчэй за ўсё пастухі: маўляў, яны ж недагледзелі…  
У.В. Чарноў так пракаменціраваў сітуацыю:
— На тэрыторыі раёна знаходзіцца 10 прамысловых і 11 унутрыгаспадарчых кар’ераў, на распрацоўку якіх ёсць дазвол і дзе зямля выбіраецца па ўсіх правілах. Праз пэўны час (і за гэтым таксама сочаць адпаведныя службы) праводзіцца рэкультывацыя, насыпаецца слой урадлівай зямлі, і кар’ер выкарыстоўваецца для іншых патрэб. Дарэчы, на ўсе гэтыя мерапрыемствы выдзяляюцца сродкі. З незаконнымі кар’ерамі ўсё намнога больш складана: зямлю выбралі і кінулі, а затым там з’яўляецца звалка. Далёка па прыклады хадзіць не трэба: побач з новым кар’ерам, што каля МТФ «Трапалава», знаходзіцца яшчэ адзін. Там берагі дрэвамі параслі, а ў нізіне, вы ж бачылі, людзі скідваюць смецце. Потым самі ж абураюцца, што каля іх вёсак смецце выкідваюць.
Што да райаграсэрвісу, то яму выдзелена тэрыторыя для распрацоўкі кар’ера – за вёскай Маркава. Але там вырашылі, што прасцей браць пясок  побач з тымі аб’ектамі, якія будуюцца. Дарэчы, для дадзенай арганізацыі такая практыка становіцца тэндэнцыяй: з трох незаконных кар’ераў, што ў раёне, два — у ПУП «Маркава-Агра». Калі мы спрабуем накласці спагнанне на вінаватых, то кіраўніцтва райаграсэрвісу накіроўвае нам для разбору брыгадзіраў, загадчыкаў ферм, участкаў, карацей, людзей, якія не маюць да гэтага ніякага дачынення. Мы іх, зразумела, штрафаваць не можам. Таму хочацца з усёй адказнасцю заявіць, што час угаворванняў прайшоў, і да адказнасці будзем прыцягваць кіраўнікоў. А штрафныя санкцыі — да 1000 базавых велічынь (35 мільёнаў рублёў).
Асобным радком у спісе аб’ектаў безгаспадарчасці — возера каля вёскі Трапалава. Калі сітуацыя не зменіцца да лепшага, то не выключаны і судовыя разборы. Часу на роздум ужо няма, застаецца толькі дзейнічаць.
І яшчэ хочацца звярнуць увагу на тое, што на тэрыторыі сельсавета гаспадаром з’яўляецца старшыня сельвыканкама, ёсць дэпутаты. І яны не павінны стаяць у баку ад таго, што робіцца на іх зямлі.
Крынічка, крынічка, дай вады напіцца
Вядомая на ўсю ваколіцу крынічка ў вёсцы Лешна з’явілася ў маршруце нашага рэйду не выпадкова. Падказаў адрас наш пастаянны чытач, які завітаў у рэдакцыю і расказаў, што водаахоўная зона вакол крынічкі ўзарана і засеяна. А гэта прамое парушэнне дзеючага закона. І сапраўды, у межах дзесяці метраў каля крынічак, іншых вадаёмаў нельга праводзіць гаспадарчыя работы. Хто дасць гарантыю, што не прымяняліся хімічныя рэчывы і г.д.? І чаму кіраўніцтва СВК «Насілава» самавольна прыняло такое рашэнне, загадзя не паведаміла аб гэтым у раённую інспекцыю прыродных рэсурсаў і не атрымала пэўных рэкамендацый? Ды і праведзеныя работы, нават калі яны выкананы для таго, каб знішчыць пустазелле, зроблены абы-як з другога боку ад крынічкі. І зноў пытанне да кіраўніцтва, ужо Цюрлёўскага сельвыканкама: хто павінен сачыць за парадкам каля крынічкі і ці не час правесці там суботнік і зрабіць гэта месца прыгожым і прыдатным для адпачынку? Па праўдзе кажучы, выглядае яна вельмі сіратліва. Пры вялікім жаданні і дарогу можна больш-менш прывесці ў належны стан. Мяркуем, што і маладзечанцы, якія пастаянна бяруць там ваду, прыйдуць на дапамогу. Ва ўсялякім разе паспрабаваць нешта зрабіць можна.
Кветка Геракла
Так яшчэ, згодна з легендай, называюць баршчэўнік Сасноўскага. Гэта расліна падобная на вампіра. Яна настойліва заваёўвае ўсё новыя тэрыторыі. У нашым раёне плантацыі баршчэўніку (тры гектары) знаходзяцца ў асноўным каля вёскі Лешна, у Бярозавым гаі. Па словах вяскоўцаў, сустракаецца ён і каля вёсак Аляхновічы, Пруды, Слабодка. Змагацца з ім складана, але магчыма. Гэтай праблеме летась быў прысвечаны і спецыяльны семінар, які праводзіўся ў раёне з удзелам вучоных. На яго запрашаліся і галоўныя аграномы гаспадарак, старшыні сельвыканкамаў.   
Больш падрабязна аб гэтай праблеме мы раскажам у наступным нумары «МГ».
Алена ЛАШУК.
Фота Аляксея ПЛАТКО.

В Беларуси обитает 7 видов синиц-дуплогнездников и множество других мелких пташек, предпочитающих для гнездования дупла.
Они очень полезны при заселении в садах и парках, но очень ограничены по местам гнездования, особенно в молодых насаждениях. Придумал и изготовил для них «дуплянку» за 10 минут. Для этого отпилил по междоузлиям ножовкой сухой полый стебель борщевика длиной 45-50 см и максимальным диаметром около 10 см, затем острым ножом в верхней части сделал леток диаметром 2,5-3 см на расстоянии 15 см от верхнего среза. На дуплянку надел крышу из разрезанной пластиковой пивной литровой темной бутылки, затем через неё и стебель шилом проколол отверстия и просунул проволоку, которой это сооружение будет крепиться к ветвям или стволу дерева. В связи с тем, что вес небольшой, то можно крепить её к нетолстым ветвям, что не даст возможности забраться к ней коту. Предварительно перед «одеванием» крыши в полый стебель до сужения его в нижнем междоузлии натолкал пучок обыкновенной сухой травы, который будет служить основанием гнезда. Перед летком можно сделать присаду, хотя другие варианты тоже не исключены.
На такое сооружение меня натолкнула мысль, что синицы часто делают гнёзда в металлических столбиках. Но из металлического, гладкого изнутри столбика очень трудно птенцам выбираться. В нашем случае стебель борщевика изнутри выстлан плотной сухой паренхимой толщиной 5-7 мм, напоминающей плотный пенопласт, за нее очень хорошо цепляются когти птенцов и взрослых птиц. Если каждый из нас сделает у себя на даче, в городском парке или возле дома в деревне десяток таких «дуплянок», то получит истинное удовольствие от наблюдения за «своими» пернатыми. А осенью можно подвести результат по видовому разнообразию загнездившихся видов. Уверен, что это будут не только синицы. Прошу  подключиться истинных любителей пернатых для проведения такой акции. У кого нет борщевика, приезжайте, всех обеспечу.
Виктор КОЗЛОВСКИЙ.